Proksi turlari: HTTP, HTTPS, Socks

Proksi (inglizcha “proxy” — ishonchli vakil) foydalanuvchi va oxirgi server o‘rtasida vositachi sifatida ishlatiladigan oraliq tranzit veb-serverdir.

Proksining asosiy vazifasi IP manzilni o‘zgartirishdir.

Foydalanuvchi Google.com veb-saytiga proksi orqali kiradigan holatni ko‘rib chiqaylik. Bunda foydalanuvchi proksiga veb-saytni ochish uchun so‘rov yuboradi. Proksi o‘z nomidan Google.com saytini ochib, keyin ma’lumotlarni foydalanuvchiga uzatadi.

Proksi ko'rinishlari va turlari

Proksi-serverlarning bir nechta turi bor:

• FTP proksilari FTP serverlariga ma’lumot yuklash uchun ishlatiladi
• CGI proksilari (anonimizatorlar) istalgan veb-saytni to‘g‘ridan to‘g‘ri brauzerda ochishga yordam beradi. Hech qanday qo‘shimcha sozlash talab etilmaydi. Ko‘pincha bunday proksilar kirish kerak bo‘lgan sayt manzilini kiritish mumkin bo‘lgan veb-sayt ko‘rinishida bo‘ladi
• SMTP, POP3 va IMAP proksilari elektron pochta yuborish va qabul qilish uchun ishlatiladi
• HTTP va HTTPS proksilari veb-sahifalarni ko‘rish uchun mo‘ljallangan
• Socks proksi barcha ma’lumotlarni oxirgi serverga mijoz sifatida uzatadi, shu sababli u eng anonim protokol hisoblanadi

HTTP, HTTPS va Socks proksilari eng ko‘p ishlatiladi, shuning uchun ularni batafsil ko‘rib chiqamiz.

HTTP proksilar

HTTP proksi — proksining eng keng tarqalgan turi. Asosiy vazifasi — TCP protokolidan foydalanadigan brauzerlar va boshqa dasturlar ishini tashkil etish. Standart portlar 80, 8080, 3128.

Ishlash tamoyili: dastur yoki brauzer muayyan URL resursini ochish uchun proksi serverga so‘rov yuboradi. Proksi server so‘ralgan resursdan ma’lumotlarni olib, brauzeringizga beradi.

HTTP proksilar quyidagilarga imkon beradi:

• veb-saytlarning ochilish tezligini oshirish uchun yuklangan fayllarni (rasmlar, sahifalar) keshlash
• Muayyan resurslarga (masalan, Youtube) kirishni cheklash
• ma'lumotlarni filtrlash. Masalan, reklama bannerlari o'rniga sayt dizaynini buzmaydigan, lekin sahifa yuklanish vaqtini va trafikni sezilarli tejaydigan shaffof rasmlarni ko'rsatish
• ulanish tezligini cheklash
• Jurnallar yuritish, foydalanuvchilar bo‘yicha trafikni nazorat qilish

Anonimlik bo'yicha proksi turlari

HTTP proksilar anonimlik bo'yicha quyidagi turlarga bo'linadi:

• shaffof proksilar proksi ishlatilayotganini bildiradi va foydalanuvchining haqiqiy IP manzilini HTTP sarlavhalarida uzatadi. Shaffof proksilardan foydalanish xavfli, chunki ular anonimlikni ta'minlamaydi
• anonim proksilar Proksi ishlatilayotganini bildiradi, ammo foydalanuvchining haqiqiy IP manzilini uzatmaydi. Anonim proksilar haqiqiy anonimlikka kafolat bera olmaydi, chunki proksi ishlatilayotganini ma’lum qiladi
• elita proksilar proksi ishlatilayotganini bildirmaydi va foydalanuvchining haqiqiy IP manzilini uzatmaydi. To'liq anonimlik uchun faqat elita proksilaridan foydalanish mumkin

HTTPS proksi

HTTPS proksi aslida HTTP proksidir, bu yerdagi "S" harfi himoyalangan SSL ulanishini qo‘llab-quvvatlaydigan "secure" (himoyalangan) ma’nosini bildiradi. Bu proksilar maxfiy ma’lumotlarni (masalan, login/parollar, plastik karta raqamlarini) uzatish kerak bo‘lganda ishlatiladi. Standart portlar: 80, 8080, 3128.

Oddiy HTTP proksidan foydalanganda u orqali uzatiladigan barcha ma’lumotlarni proksining o‘zi yoki quyi darajada tutib olish mumkin.

Masalan, barcha Internet provayderlari Internetdagi mutlaqo barcha harakatlaringizni tutib olib, logga yozadi. Ushbu loglar provayder tomonidan saqlanadi va Internetdagi harakatlaringizning asosli dalili hisoblanadi. Shu sababli shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi uchun HTTPS protokoli qo‘llanadi; bunda uzatilayotgan butun trafik buzishga chidamli algoritm bilan shifrlanadi.

Ishlash tamoyili: proksi-server resursga ulanadi va trafikingiz shifrlanadi. Bunday usulda proksi-server orqali aynan qanday ma’lumot uzatilayotganini bilish imkoni yo‘q (bu proksidan filtr sifatida foydalanishni cheklaydi). Shuningdek, proksi shifrlash va shifrni yechish jarayonida ishtirok etmaydi. Bu bilan mijoz dasturi (brauzer) va maqsadli server shug‘ullanadi. Shunday qilib, HTTPS proxy shifrlangan ma’lumotni passiv uzatadi va uzatilayotgan ma’lumotni hech qanday qayta ishlamaydi. Bunday ishlash usuli HTTPS proxy dan deyarli istalgan TCP protokolini uzatish uchun foydalanish imkonini beradi. Ya’ni HTTPS proksi POP3, SMTP, IMAP, NNTP proksi sifatida ham ishlatilishi mumkin.

Socks proksi

Hozirgi kunda Socks proksi — ma'lumot uzatishning eng ilg'or protokoli. Uni ba'zan xato qilib Socs, Sox, Soks deb atashadi. Bu protokol Deyv Koblas (Dave Koblas) tomonidan ishlab chiqilgan.

Socks protokoli proksidan bevosita foydalanishni qo‘llab-quvvatlamaydigan dasturlar uchun ishlab chiqilgan. Standart portlar: 1080, 1081.

Ushbu protokol ko‘plab o‘zgarishlarni boshdan kechirgan va hozir protokolning ikki versiyasi ishlatiladi:

• Socks 4 faqat TCP ulanishlarini qo'llab-quvvatlaydi
• Socks 5 TCP, UDP, login va parol orqali avtorizatsiya hamda masofaviy DNS so‘rovi imkoniyatini qo‘llab-quvvatlaydi

Socks HTTP sarlavhalarini o‘zgartirish bilan shug‘ullanmaydi. Socks serveri ma’lumotni o‘zi orqali o‘zgartirmasdan uzatadi. Shu sababli barcha Socks serverlari anonim hisoblanadi.

Socks proksi IP manzilingiz haqidagi ma’lumotni uzatmaydi. Veb-sayt proksidan foydalanilayotganini aniqlay olmaydi. Veb-sayt bilan ulanish xuddi u bilan bevosita ishlayotgandek mutlaqo shaffof bo‘ladi. Bunda veb-sayt haqiqiy IP manzilingizni emas, proksining IP manzilini ko‘radi.

Socks barcha protokollarni, jumladan HTTP, HTTPS, FTP'ni qo'llab-quvvatlaydi.

Socks 5 proksilaridan foydalanishni tavsiya qilamiz

Turli proksi turlarini taqqoslash

Turli proksi turlarini taqqoslash jadvali.

Proksilar qayerdan olinadi

Proksi — foydalanuvchidan yakuniy serverga yuboriladigan so‘rovlarni boshqaradigan dastur. Bunday dastur foydalanuvchi kompyuteriga yoki serverga o‘rnatiladi.

1. Proksilar oddiy foydalanuvchi kompyuterlariga botnet orqali troyan dasturlari yoki viruslar yordamida o‘rnatiladi. Botnet — bosh kompyuter tomonidan boshqariladigan zararlangan kompyuterlar tarmog‘i. Proksi so‘rovlaringizni zararlangan kompyuter nomidan bajaradi. Ushbu proksi turi maksimal anonimlikni ta’minlaydi. Proksining kamchiligi — uning doimiy ishlashini kafolatlab bo‘lmaydi, chunki u masofadagi kompyuterga o‘rnatilgan.


2. Proksilar o‘z serverlariga sozlangan. Bunday proksilar eng ishonchli hisoblanadi, chunki server doim ishlaydi. Doimiy proksilarning yaroqliligini tekshirish shart emas. Bunday proksilarning kamchiligi shundaki, ular mukammal anonimlikni ta’minlay olmaydi, chunki server kimga tegishli ekani ma’lum va uni olib qo‘yish mumkin.

Pulli proksilar sotishdan moddiy foyda olish maqsadida sozlanadi va ko‘pincha anonimlik darajasi bilan farqlanadi.

Bepul proksilar

Internetda bepul proksilar e’lon qilinadigan veb-saytlar mavjud. Bepul proksilar qanday maqsadda e’lon qilinadi? Bu savolga aniq javob berish qiyin. Bepul proksilardan proksi bilan ishlashni o‘rganish uchun foydalanish mumkin. Agar anonimlik muhim bo‘lmasa, bepul proksilar sizga mos keladi.

Bepul proksilar paydo bo'lishining sabablari:

• mahalliy tarmoq administratori tomonidan proksiga kirishning noto'g'ri sozlanishi. Tarmoq administratori Internetdan proksiga kirishni yopmagan
• universitetlar va ta’lim muassasalari proksi orqali o‘z universiteti kutubxonasiga kirishni ochadi. Bunda proksi ochiq proksilar ro‘yxatiga tushadi
• davlat tashkilotlarining proksilari

Ommaviy proksilardan foydalanish juda xavfli. Chunki proksi keshlashi va foydalanuvchilar statistikasini yig‘ishi mumkinligini allaqachon bilamiz. Shunga ko‘ra, ayrim tashkilotlar foydalanuvchilarni kuzatish uchun ommaviy proksilar joylashtirishdan manfaatdor.

Bepul ochiq proksilardan foydalanishni tavsiya qilmaymiz.

Proksidan qanday foydalanish kerak

Maqsadingiz Internetdan anonim foydalanish bo'lsa, faqat Socks 5 proksilarini ishlatishni tavsiya qilamiz.

Ma’lumotlarni ajratib yig‘ish, SMM, SEO va onlayn o‘yinlar uchun HTTP/HTTPS proksilaridan foydalanish mumkin.

Proksini brauzerda yoki maxsus dasturlar orqali sozlash mumkin.

Proksi zanjirlari

Proksi serverlardan zanjir tuzish mumkin. Anonimlik va ishlash tezligi nuqtayi nazaridan turli mamlakatlardagi 2 ta proksidan iborat zanjir yetarli. Ma’lumotlar ketma-ket 2 ta proksidan o‘tadi.

Internet provayderingiz proksi orqali o‘tadigan trafikingizni jurnalga yozishi va tinglashi mumkinligini unutmang.

Anonimligingizni ta'minlash uchun VPN + 2 proksidan foydalanishni tavsiya etamiz.

Proksilarimizni ko‘rish