Hozir kompyuter va telefonlar foydalanuvchini kuzatishi mumkin bo'lgan davrda Internetdagi xavfsizlik va anonimlik barcha insonlar uchun muhim.
Jurnallar yuritmaydigan VPN xizmatidan foydalanish anonimlik muammosini to‘liq hal qilishga imkon beradi.
Avval VPN xizmatidagi loglar nima ekanini tushunib olaylik.
Loglar — har bir mijozni alohida aniqlashga yordam berishi mumkin bo‘lgan har qanday qaydlar.
Masalan, PPTP VPN jurnalni o'chirish uchun o'rnatilgan funksiyaga ega emas. Jurnal operatsion tizimning standart jurnaliga yoziladi. PPTP VPN serveri jurnali Internetdan olingan quyidagi rasmda keltirilgan.

PPTP va OpenVPN serverining standart logida ulanish vaqti, mijozning haqiqiy IP manzili hamda ulanish holatini ko‘rsatuvchi buyruqlar to‘plami mavjud.
Mijozlarning haqiqiy IP manzillari va ulanish vaqti mavjudligi har bir mijozni aniq aniqlash imkonini beradi.
Serverda mijozni aniqlash uchun quyidagi parametrlardan foydalanish mumkin:
Butun tizimda 1 muayyan foydalanuvchini bloklash imkonini beradigan nazorat mexanizmlari bo'lsa, bu xizmat anonim emasligi va jurnallar yuritishini anglatadi.
Bizdan barcha foydalanuvchilar uchun umumiy (shared) IP yoki har bir mijoz uchun ajratilgan (dedicated) IP manzildan qaysi birini ishlatgan ma’qul deb tez-tez so‘rashadi.
Har bir mijoz uchun noyob ajratilgan IP manzil tizimda foydalanuvchi identifikatori bo'lishi mumkin, shu sababli VPN serverining umumiy IP manzilidan foydalanish xavfsizroq.
Shikoyat server egasiga IP manzil va hujum vaqti ko'rsatilgan holda keladi.
Xizmat jurnallar yuritsa, har bir mijoz uchun ajratilgan IP manzil ishlatilganda ushbu 2 parametr orqali mijozni aniq topish mumkin.
Statik (doimiy) umumiy IP manzildan foydalanishni tavsiya qilamiz.
Endi server loglari nima ekanini va qaysi IP manzildan foydalanish yaxshiroqligini bilamiz. Keling, javoblarini olganingizdan so‘ng VPN xizmati log yuritadimi va anonim xizmatlar ko‘rsatadimi, aniq bilib oladigan savollar ro‘yxatiga o‘tamiz.
Texnik yordamimizga mijozlardan eng ko‘p keladigan savol — VPN xizmatingiz log yuritadimi?
Bu ajablanarli emas. Hozir ko‘p xizmatlar sayt bosh sahifasida anonim VPN taqdim etishini yozadi. Ammo “Foydalanish shartlari”da mayda harflar bilan o‘z xavfsizligi maqsadida foydalanuvchi ma’lumotlarini yozib borish huquqini saqlashini bildiradi.
Bunday holatlarda bunday xizmatni anonim deb hisoblash mumkinmi degan savol tug‘iladi.
VPN xizmati jurnallar yuritishini va xizmatlarini anonim deb hisoblash mumkinligini aniq tushunishga yordam beradigan savollar ro‘yxatini tuzdik.
Ushbu savollarni texnik yordamga (yoki savdo bo‘limiga) bering va javoblarni tahlil qiling. Savollarni shu yerdan shunchaki nusxalashingiz mumkin.
Ishonchli anonim ma’lumot uzatish kanalidan (anonim VPN + TOR + proksi) foydalanishni tavsiya qilamiz, chunki ayrim xizmatlar politsiya bilan hamkorlik qilishi mumkin. Savollar axborot xavfsizligiga oid bo‘lgani sababli sizni xaker deb o‘ylab, kuzata boshlashlari mumkin.
Xatda 1 tadan savol berib, unga javobni kutish kerak. Keyin ikkinchi savolni yuboring va shu tarzda davom eting. Barcha savollarni bir yo‘la yozsangiz, halol javob olmaysiz.
1-savol. Kompaniyangizning ofisi qayerda joylashgan?
Ushbu savol ko‘proq kompaniya rasmiy ro‘yxatdan o‘tganmi va ofisi bormi yoki faqat veb-sayti bor xayoliy kompaniyami, shuni tushunish uchun kerak.
MUMKIN BO'LGAN 1 JAVOB: ofisimiz falon mamlakatda joylashgan va davlat ro'yxatidan o'tgan.
Bu yomon, chunki politsiya kompaniya ofisiga yuridik so'rov yuborishi mumkin va kompaniya qonunga ko'ra politsiyaga javob berishi shart. Qonun bo'yicha barcha kompaniyalar jurnallar yuritishi va mijozlari faoliyatini nazorat qilishi kerak. Bunday qilmasa, mijozlari faoliyati uchun barcha yuridik javobgarlik ularning o'z zimmasiga tushadi.
Rasmiy ro'yxatdan o'tgan va ofisi bo'lgan barcha kompaniyalar jurnallar yuritishga majbur va anonim xizmatlar taqdim eta olmaydi.
Odatda ofis manzillari va kompaniyaning ro‘yxat raqami veb-saytda e’lon qilinadi.
EHTIMOLIY JAVOB 2: bizda faqat veb-sayt bor. Bu variant yaxshiroq, chunki texnik yordamga yuborilgan Email yuridik oqibatlarni keltirib chiqarmaydi.
3-EHTIMOLIY JAVOB: Kompaniyamiz ofshorda, Kayman orollarida yoki faqat palma va kokoslar o‘sadigan orolda ro‘yxatdan o‘tgan :)
Ko'pincha kompaniyaga maqom va ishonch berish uchun shunday javob berishadi. Ammo aslida bu 2 javob. To'g'ri, kompaniya haqiqatan offshor mamlakatlarda ro'yxatdan o'tgan holatlar ham bor. Bu yomon, chunki o'sha mamlakatga rasmiy yuridik so'rov yuborish mumkin va kompaniya o'sha mamlakat qonuniga ko'ra rasmiy javob berishga majbur bo'ladi.
2-savol. Xizmatingiz log yuritadimi?
MUMKIN BO'LGAN 1 JAVOB: Ha, jurnallar yuritiladi.
Boshqa savol bermasa ham bo‘ladi. Hammasi tushunarli bo‘ldi. Ularga halolligingiz uchun rahmat deb yozishingiz mumkin :)
EHTIMOLIY JAVOB 2: Xizmatlarimizdan foydalanish bo‘yicha ayrim statistik ma’lumotlarni yig‘amiz. 3-savolga o‘ting.
3-EHTIMOLIY JAVOB: yo‘q, yuritilmaydi. 4-savolga o‘ting.
3-savol. Aynan qanday statistika (qaysi ma’lumotlar) yig‘asiz?
MUMKIN BO'LGAN 1 JAVOB: shaxsiy ma’lumotlar (masalan: Email, ulanish vaqti, brauzer versiyasi, operatsion tizim va hokazo)
Bunday holda bu foydalanuvchini aniqlash uchun qilinayotgan bo'lishi mumkin. Ehtimol, xizmat jurnallar yuritadi va anonim emas. Buni tekshirish uchun 4 savolga o'ting.
EHTIMOLIY JAVOB 2: saytimizga tashriflar statistikasi uchun Google Analytics dan foydalanamiz. Buning yomon joyi yo‘q, chunki Google Analytics faqat saytga tashriflar statistikasini to‘playdi. 4-savolga o‘ting.
4-savol. Log yuritilmasligini aytdingiz. Agar VPN ingiz orqali spam yuborsam yoki saytlarga hujum qilsam, akkauntimni bloklaysizmi?
MUMKIN BO'LGAN 1 JAVOB: Yo‘q, akkauntingizni bloklamaymiz, ammo shikoyatlar ko‘p bo‘lsa, shikoyatlar kelayotgan saytga VPN orqali kirishni bloklaymiz. Shunday qilib, akkauntingiz ishlaydi, ammo o‘sha saytga VPN’imiz orqali kira olmaysiz. Bu anonim, jurnallar yuritmaydigan VPN xizmati ekanini bildiradi.
EHTIMOLIY JAVOB 2: Ha, bloklaymiz. Baribir bizda serverda jurnallarni o‘chirib, shu bilan birga mijozlarning taqiqlangan faoliyatini aniqlash imkonini beradigan bir tizim bor. Shunga ko‘ra, akkauntingiz shu tizim tomonidan bloklanadi. 5-savolga o‘ting.
5 savol. Xavfsizlik tizimingiz qanday ishlashini batafsil aytib bering?
MUMKIN BO'LGAN 1 JAVOB: sizga ayta olmaymiz, chunki bu bizning sirimiz.
Bunday javob faqat bitta narsani bildiradi: bu xizmat jurnallar yuritadi va anonim emas. Chunki shunday sehrli tizim mavjud bo‘lganida, bu haqda hammaga aytib, u bilan faxrlanish mumkin bo‘lardi. Afsuski, bunday mo‘jizalar bo‘lmaydi.
EHTIMOLIY JAVOB 2: ammo ko‘pincha bunday savollardan keyin texnik yordam (savdo bo‘limi) savollaringizga umuman javob bermay qo‘yadi. Bu ham xizmat log yuritishi va anonim emasligini bildiradi.
OXIRGI SAVOL: o‘zingizda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Barcha savollarga javob olgach, xizmat sizga anonim va jurnallar yuritmaydigandek ko‘rinsa, tekshiruvlarni o‘zingizda o‘tkazishingiz mumkin.
Keyingi harakatlarni o‘z tavakkalingizga bajaring, chunki harakatlaringiz uchun o‘zingiz javobgar bo‘lasiz. Bunday qilishni tavsiya etmaymiz. Ammo bu harakatlar VPN xizmati jurnallar yuritishi haqidagi savolingizga bevosita javob beradi.
Iloji boricha ko‘proq himoya usullaridan foydalaning (anonim VPN + TOR + proksi). Mukammal himoya haqida keyingi maqolalarda aytib beramiz.
Mohiyati shundaki, ushbu xizmatning VPN serveriga ulanib, taqiqlangan harakatlarni bajarishga urinib ko‘rish kerak. Akkauntingiz bloklansa, demak jurnallar baribir yuritiladi va xizmat anonim emas.
Yana bir bor aytamiz, bunday qilishni tavsiya qilmaymiz, ammo haqiqatni yana qanday bilish mumkin?

Biror mijoz VPN serveri orqali taqiqlangan harakatlarni bajarsa, xizmatning yagona maqsadi bu harakatlarni to‘xtatishdir.
Buni aynan qaysi mijoz qilayotgani VPN xizmati uchun ahamiyatsiz.
Trafikni turli dasturlar (masalan: tcpdump) yordamida filtrlab, qaysi saytga murojaat qilinayotganini bilish mumkin. Yoki abuse da ko‘rsatilgan saytni olib, unga kirishni shunchaki bloklash mumkin.
Bundan keyin hech bir mijoz VPN serveri orqali ushbu saytga kira olmaydi. Hujum bartaraf etildi va uni amalga oshirgan mijozni qidirishdan ma’no yo‘q.
Bu anonim VPN xizmati qanday ishlashining kichik bir misoli xolos. Lekin u xizmat politsiyadan rasmiy so'rov kelishi mumkin bo'lgan ofisli rasmiy kompaniya bo'lmagan taqdirdagina mijozni izlab, bloklashga ehtiyoj yo'qligini yaxshi ko'rsatadi.
Bizdan tez-tez VPN xizmatlaringiz narxi nega bunday deb so'rashadi?
Hozirda oyiga $5-10 ga xizmat ko‘rsatadigan ko‘plab VPN xizmatlari mavjud. Keling, buni batafsil ko‘rib chiqamiz.
Arzon xizmatdan foydalanayotgan mijoz nima oladi? Ko‘pchilik arzon xavfsizlik deb o‘ylaydi. Arzon xavfsizlik mavjud emas.
Uinston Cherchill “Xavfsizlik uchun haq to‘lash kerak, uning yo‘qligi uchun esa tovon to‘lashga to‘g‘ri keladi” degan.
Arzon VPN kamchiliklari:
Mamlakatingizda mavjud bo'lmagan xizmatlarni (masalan, Facebook, Twitter, Google Disk) ochish uchun IP manzilingizni o'zgartirish kerak bo'lsa, arzon VPN xizmatidan foydalanishni tavsiya qilamiz. Va faqat anonimlik kerak bo'lmagan taqdirda. Ko'pchilik yirik VPN kompaniyalari serverlarda jurnallar yuritadi.
Jurnallar yuritmaydigan anonim VPN xizmati qaysi mijoz qoidalarni buzayotganini bila olmaydi. Bu asosiy muammo, chunki bitta insofsiz mijoz butun xizmatga xalaqit berishi mumkin.
Faqat shikoyatlardan himoya tizimini yaratish VPN serveri mijozlariga qoidalarni buzishni (masalan, spam tarqatish, hujum qilish, server portlarini skanerlash va hokazo) taqiqlashi mumkin
Odatda xizmatlar abuse lardan qo‘rqadi va ularga javob berishdan ko‘ra mijozdan voz kechish osonroq.
Biz abuse so‘zini tez-tez ishlatamiz. Keling, bu nima ekanini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Abuse — ingliz tilidagi abuse so‘zidan bo‘lib, shikoyat degan ma’noni anglatadi. Saytga hujum qilinganda ushbu IP manzil egasiga shikoyat yozish mumkin. Abuse ko‘pincha Email xabari ko‘rinishida keladi.
VPN serveri orqali hujumga uchragan sayt hujum amalga oshirilgan IP manzil egasiga shikoyat yuboradi.
Ko‘pincha IP manzil egasi biror tashkilot bo‘ladi va u bu shikoyatni server egasiga yuboradi. Server egasi esa hujumni to‘xtatish choralarini ko‘rishi kerak.
Hozirda Internetda mualliflik huquqlariga rioya etilishini avtomatik kuzatish tizimlari allaqachon mavjud.
Masalan, foydalanuvchi Paramount Pictures kompaniyasining mashhur filmi torrent faylini torrent-trekerga yukladi. Tizim buni qilgan mijozning IP manzilini avtomatik topib, film nusxasi noqonuniy yuklangan IP manzil egasiga avtomatik shikoyat yuboradi.
Elektron kitob nusxalari bilan ham shunga o‘xshash vaziyat.
Tashqi serverga hujum bo‘lgandagi shikoyat misoli (rasm Internetdan olingan). Shikoyatda hujumchining tashqi IP manzili, hujum vaqti va hujumga uchragan veb-sayt bor.

Aslida shikoyatlarning qo‘rqinchli joyi yo‘q. Bu muayyan choralar ko‘rish kerakligi haqidagi signaldir.
Torrent-trekerlar holatida resursni bloklaymiz. Mijoz ko‘rsatilgan VPN serveridan film yuklab olish uchun boshqa foydalana olmaydi. Xizmatimizda torrent yuklab olishga ruxsat etilgan serverlar ro‘yxati bor. Ushbu VPN serverlar bunday harakatlarga xayrixoh munosabatda bo‘lgan ma’lumotlar markazlarida joylashgan.
So'rovlarni qayta ishlamaymiz. Serverlarimiz jurnallar yuritmaydi, shu sababli hamkorlik qilishdan ma'no yo'q. Mijozni aniqlash uchun hech qanday ma'lumotimiz yo'q.
Agar so‘rovlar saytga hujum tufayli kelsa, torrent-trekerlardagi kabi ushbu saytga kirishni shunchaki bloklaymiz.
Abuse lar bilan ishlash kerak. Ma’lumotlar markazi uchun eng asosiy omil — abuse sababini bartaraf etishimiz haqida javob olish. Eng muhimi esa uni haqiqatan bartaraf etish.
Abuse larga e’tibor berilmasa, ma’lumotlar markazi serverni o‘chiradi.
Mijozlarimizga xizmat ko‘rsatamiz va ularni mayda-chuyda bilan bezovta qilmaymiz. Abuse larga javob berish esa bizning ishimiz.
Bizga tez-tez shikoyatlar keladi, ammo mijozlarimiz bundan hatto xabar topmaydi.
Internetda foydalanuvchilar jurnallarni butunlay o‘chirish mumkinmi deb tez-tez so‘rashadi.
Buni qilish imkonini beradigan operatsion tizimlar bor. Bunday operatsion tizimlarga Linux (va uning barcha variantlari) kiradi.
Masalan, Linux’dagi «log /dev/null» buyrug‘i OpenVPN xizmatining jurnalga yozishini butunlay olib tashlaydi. Sozlamalar orqali OpenVPN serveriga ulanishlarni jurnalga yozishni to‘liq o‘chirish mumkin.


Biz qo‘shimcha anonimlik vositalaridan foydalanamiz. Serverlarimizda syslog xizmati orqali tizim hodisalarini logga yozish o‘chirilgan. Serverning o‘zidagi harakatlarni anonimlashtiramiz. Shu tufayli xizmatimiz bilan ishlaganda yuqori xavfsizlik va anonimlik darajasiga erishiladi.
Ish boshlaganimizdan beri (2006 yildan) mijozlar bizning harakatlarimizdan zarar ko‘rgan birorta holat bo‘lmagan.
Anonimlik sohasidagi yana bir mavzuga to‘xtalish qoldi. Foydalanuvchining Internetdagi harakatlarini kuzata oladigan tizimlar haqiqatan ham bormi?
Internet tarmog‘ida, telefon, faks, simsiz va radio ulanishlar orqali trafikni tutib olish va foydalanuvchi harakatlarini kuzatish tizimlari mavjud.
Bunday tizimlar dunyodagi barcha ma’lumotlar markazlariga o‘rnatilib, ma’lumotlar markazi uskunalari yoki Internet provayderidan oldin joylashadi. Barcha ma’lumotlarga doim kirish imkoni bor, hatto Internet provayderlariga rasmiy xat yozish ham shart emas. Mamlakat xavfsizlik xizmati Internet provayderi yoki foydalanuvchilarning hech qanday ruxsatisiz kerakli ma’lumotlarni o‘zi ko‘rishi mumkin. Endi hatto Internet provayderi ham qaysi foydalanuvchi kuzatilayotganini bilmaydi.
Masalan, Solera tizimi MDH, Yevropa va AQSh mamlakatlarining ko'pchiligida o'rnatiladi.
Rossiyada SORM tizimi o‘rnatilmoqda.
SORM-1 telefon suhbatlarini tinglash uchun 1996 yildayoq joriy etilgan.
SORM-2 tizimi 2000 yilda joriy etildi va uning funksiyalari Internetdagi foydalanuvchilarni kuzatishga kengaytirildi.
Hozir SORM-3 ham joriy etilgan va u qila oladigan ishlar ro‘yxati quyidagicha:
Foydalanuvchilarni kuzatish tizimi dunyodagi barcha aloqa operatorlarida joriy etilgan.
Shunday qilib, tizim foydalanuvchilarni IP manzillar, ijtimoiy tarmoqlar, brauzerning noyob identifikatorlari, telefon raqami bo'yicha kuzatishni allaqachon biladi.
Muhim savol tug‘iladi: agar bizni doim kuzatishsa, VPN va boshqa himoya usullaridan foydalanish kerakmi?
Hozircha tizim trafikni shifrdan chiqara olmaydi. Tizim ishlab chiqaruvchisining buni chetlab o‘tish bo‘yicha yagona tavsiyasi mijozning kompyuteridan ma’lumot o‘g‘irlaydigan virus o‘rnatish yoki foydalanuvchidan shifrlash kalitini jismoniy usullar bilan olish taklifidir :)
Shu tariqa, VPN dan foydalanish kuzatuv muammosini hal qilishga yordam beradi.
Ikkinchi muhim omil — Internetda bo'lishingizni xavfsiz va anonim qilish uchun VPN'ni boshqa himoya usullari bilan birga ishlatish kerakligi.
Internet xavfsizligi sohasida mutaxassis bo‘ling. Bunda sizga yordam beramiz.
Menga log yuritmaydigan anonim VPN kerak