Көп адам қай браузер жақсы және қайсысын күнделікті пайдалануға болатынын ойлайды.
Интернет провайдерлері пайдаланушылардың интернеттегі әрекеттерін үнемі жазады. Браузердің өзі де кірген сайттар туралы ақпаратты жазуы мүмкін. Сондықтан пайдаланушыны қосымша қадағаламайтын анонимді браузер қолдану маңызды.

Қазіргі ең танымал браузерлерді қарастырамыз: Google Chrome, Mozilla Firefox, Safari, Internet Explorer, Microsoft Edge, Opera, Яндекс Браузері, SrWare Iron, Tor Browser және Maxthon.
Бұл мақалада браузерлерді анонимдік, пайдалану қауіпсіздігі және қосымша плагиндердің болуы тұрғысынан салыстырамыз.
Бұл мақаланы жазғанда браузерлердің соншалық көптігіне таңғалдық. Алайда зерттеуіміз браузерлердің басым бөлігі анонимді емес екенін және негізгі танымал браузерлердің көшірмелері екенін көрсетті.
Алдымен браузерлерді өзара салыстыру өлшемдерін анықтау керек.
Маңызды өлшемдер:
Internet Explorer, Microsoft Edge
Google Chrome алғаш рет 2008 жылы шығарылды. Әлемде танымалдығы бойынша 1 орында, нарық үлесі 55%.

Браузер бастапқы коды ашық Chromium негізінде жасалған (Chromium жобасын Google және бөгде әзірлеушілер дамытады). Браузерді Google компаниясы әзірлейді. Ол Chromium OS операциялық жүйесінде және Android құрылғыларында әдепкі браузер ретінде орнатылады.
Google Chrome бастапқы коды жабық. Дегенмен, оның коды ашық Chromium браузерінің кодына сәйкес келетіні айтылады.

Браузерді әзірлеуді Google компаниясы қаржыландырады. Chromium браузерін әзірлеуді де Google қаржыландырады.
Google Chrome браузерін мына операциялық жүйелер қолдайды.
Браузер үнемі жаңартылып отырады, қателер үлесі өте аз және олар тез түзетіледі.
Анонимді жұмыс үшін браузерде пайдаланушыны қадағалауды өшіретін баптаулар бар. Do not track, браузерден шыққанда cookies пен өзге ақпаратты жою, Google-ға браузерді пайдалану туралы техникалық ақпарат жіберуден бас тарту функциялары бар.
WebRTC технологиясын тек плагиндер арқылы өшіруге болады.
Бір қызығы, Google Chrome плагиндері IP мекенжайыңыздың көрсетілуін ғана жасырады, бірақ бұл технологияны толық өшіре алмайды.

Плагиндер каталогында анонимдікке қатысты көптеген кеңейтімдер бар.
Google Chrome браузері жүктелген әр көшірмеге бірегей кілт жасағаны үшін сынға ұшырады. Кейін браузерді орнату туралы деректер, соның ішінде орнату уақыты мен күні Google серверлеріне жіберіледі.
Кез келген мәтін немесе URL енгізгенде, лайықты беттерді көрсету үшін ақпарат Google-ға жіберіледі.
Google Chrome браузерінде Google сервистеріне кіру түймесі бар.

Бір жағынан, бұл ыңғайлы, себебі браузерге кіріктірілген барлық Google сервисіне, соның ішінде құжаттармен жұмыс істеуге қол жеткізесіз.
Екінші жағынан, осы функцияның арқасында Google Chrome пайдаланушыларының барлық әрекеті қадағалануы мүмкін екенін ескерту керек. Көптеген сайтта келушілер статистикасын жинайтын Google Analytics бар. Жүйеге кірген болсаңыз, Google осы сервис арқылы қай сайттарға кіргеніңіз туралы статистикаға ие болуы мүмкін. Бұл жағдайда VPN де, өзге анонимдік құралдары да көмектеспейді, өйткені Google сервистеріндегі авторизация кіруіңізді анықтайтын белгі болады.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Mozilla Firefox алғаш рет 2004 жылы шығарылды. Әлемдік браузер нарығының шамамен 14% иеленеді. Бұл — Google Chrome-нан кейінгі әлемдегі екінші танымал браузер.

Netscape Communications компаниясы 1994 жылы әлемдегі алғашқы Netscape Navigator браузерін әзірледі. Кейін компанияда браузерді дамытумен айналысатын жеке Mozilla Application Suite бөлімі құрылды.
Netscape Communications жабылғаннан кейін Mozilla жобасын Mozilla Firefox сауда белгілерінің барлық құқығына ие жаңадан құрылған Mozilla Foundation басқарады. Ұйым АҚШ-та тіркелген және коммерциялық емес.
Браузерді компания мен тәуелсіз әзірлеушілер дамытады. Жобаның бастапқы коды ашық, Mozilla Firefox негізінде өз браузеріңізді жасауға болады.

Mozilla Foundation Google компаниясымен көп жыл келісім жасасқан, себебі браузерде әдепкіде Google іздеуі қолданылған.
Қазіргі уақытта Yahoo-мен келісімдер бар, сондай-ақ компания қайырымдылық жинайды.
Браузерді мына операциялық жүйелер үшін жүктеуге болады.
Браузерді жүктегенде «Соңғы тәуелсіз браузер» деген қызықты терезе шығады. Бастапқыда бұл сөзге мән бермедік. Оның мағынасын барлық браузерге толық шолу жасағаннан кейін ғана түсіндік.
Қорытындыларымызды мақаланың соңынан қараңыз.

Sauce Labs компаниясының 2014 жылғы зерттеуіне сәйкес, бұл браузердің код қателері барлық браузер арасында ең аз. Mozilla Firefox жаңа нұсқалары өте жылдам шығып, ықтимал код қателерін түзетеді.
Браузерде анонимді жұмыс үшін пайдаланушыны қадағалауды өшіретін баптаулар бар. Do not track, браузерден шыққанда cookies пен өзге ақпаратты жою, Mozilla-ға браузерді пайдалану туралы техникалық ақпарат жіберуден бас тарту сияқты функциялар бар.
Mozilla Firefox әзірлеушілері about:/ арнайы пәрмен жолы арқылы браузердің көптеген баптауына қол жеткізуді қарастырған
Басқаша айтқанда, кейбір баптауларды плагиндер орнатпай жасауға болады. Мысалы, WebRTC өшіру. WebRTC технологиясы пайдаланушылар браузерлері арасында аудио және бейнедеректерді тікелей жіберуге мүмкіндік береді.
Бұл технологияны тек Mozilla Firefox толық өшіре алады.

Браузерде анонимдікке арналған қосымша плагиндерді жүктеуге болатын үлкен каталог бар.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Бұл 2 браузерді әдейі біріктірдік, себебі Microsoft Edge Internet Explorer орнына келді және екеуін де Microsoft әзірлейді. Браузерлер әлемде танымалдығы бойынша 3 орында, нарық үлесі 11% (Internet Explorer + Microsoft Edge бірге).

Internet Explorer 1995 жылдан 2015 жылға дейін әзірленді. Алғашқы нұсқасы Windows 95 жүйесінде пайда болды. Кейін оны Microsoft Edge алмастырды.
Браузерлерді Microsoft әзірлейді және олар Windows жүйесінің барлық нұсқаларында әдепкіде орнатылған. Екеуінің де бастапқы коды жабық.

Әзірлеу Microsoft компаниясының өз қаражатымен жүргізіледі.
Браузерді тек бір операциялық жүйе қолдайды.
Бұл браузердің танымалдығы ең алдымен барлық Windows нұсқаларының әдепкі браузері болуына байланысты. Басқа браузерді жүктеу үшін кемінде бір рет Internet Explorer немесе Microsoft Edge ашу керек.
Браузерде анонимдік тұрғысынан басқа браузерлерде бар көптеген функция жоқ.
Ескірген Internet Explorer WebRTC қолдамайды, сондықтан қосымша плагин орнатудың қажеті жоқ.

Microsoft Edge WebRTC технологиясын 2017 жылдан бастап қолдайды. Қазіргі уақытта оны өшіру мүмкін емес. Анонимдік тұрғысынан бұл браузерді пайдалануды ұсынбаймыз.

Плагиндер каталогы шағын. Онда анонимдікке арналған плагиндер жоқ.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Safari алғаш рет 2003 жылы Mac OS X 10.3 Panther құрамына енгізілді. Ол әлемдегі танымалдығы бойынша 4 орында, нарық үлесі 10%.

Браузерді Apple компаниясы macOS компьютерлеріндегі Internet Explorer браузерін алмастыру үшін әзірледі. Бастапқыда Internet Explorer macOS жүйесінің негізгі браузері болған.
2007 жылдан 2012 жылға дейін Windows үшін Safari нұсқасы болған. Бірақ оны әзірлеу тоқтатылды.
Браузердің бастапқы коды жабық.

Safari — macOS және iOS жүйелерінің әдепкі браузері. Оны Apple компаниясы қаржыландырады.
Safari мына операциялық жүйелерді қолдайды.
Браузерде интернеттегі анонимдікке арналған баптаулар аз.
Safari WebRTC қолдайды. IP мекенжайларының көрсетілуін өшіруге болады, бірақ WebRTC толық өшірілмейді.

Плагиндер каталогы шағын. Анонимдікке арналған плагиндер жоқ.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Opera алғашқы нұсқасы 1995 жылы әзірленді. Әлемде 5 орында, нарық үлесі шамамен 3%.

Opera браузерін норвегиялық Opera Software әзірлеген. 2013 жылдан бастап әзірлеушілер Chromium негізін қолданады.
Браузердің бастапқы коды ашық.

2016 жылы компанияны қытайлық IT компания сатып алғысы келді. Бірақ мәміле жасалмады. Қаржыландыру туралы ақпарат жарияланбаған.
Браузер барлық заманауи операциялық жүйені қолдайды.
Opera Chromium негізінде жасалып, Google Chrome сияқты бапталады. Do not track, браузерден шыққанда cookies пен өзге деректерді жою функциялары бар.
WebRTC технологиясы плагиндер арқылы бұғатталады.
Google Chrome сияқты WebRTC толық өшірілмейді. Плагин тек IP мекенжайларының көрсетілуін жасырады.

Браузер тегін VPN қолдай бастады. Алайда бұл технология шартты түрде ғана VPN деп аталады, себебі Пайдалану шарттарында прокси жұмыс істейтіні жазылған.
Плагиндер каталогы үлкен және Google Chrome каталогына сәйкес келеді.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Tor желісі 2001 жылы іске қосылды. Tor желісіне негізделген браузер кейінірек пайда болып, Mozilla Firefox пен оған қосылған NoScript, HTTPS Everywhere және өзге плагиндерді пайдаланады.

Tor желісінің қағидаты АҚШ Әскери-теңіз күштерінің зерттеу зертханасында федералдық тапсырыспен жасалған. Tor желісі шығыс қосылымдарды анонимдеуге мүмкіндік береді.
Tor желісі жобасының бастапқы коды ашық деп есептеледі. Алайда ресми сайттан Tor Browser бастапқы кодын таппадық.

АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл жобаны және түрлі елдердегі сөз бостандығына қарсы күресетін қорларды көп жыл қаржыландырған. Мақалада Tor желісі деген не осы уақытқа дейінгі қаржыландыру мысалдары келтірілген.
Tor Browser мына операциялық жүйелерге орнатылады.
Жаңартулар үнемі шығып тұрады, сондықтан ықтимал қателер тез түзетіледі.
Tor Browser ерекшелігі — анонимді жұмысқа дайын болуы. Қажетті плагиндер орнатылып, интернетті анонимді қарауға бапталған. Браузер Mozilla Firefox негізінде болғандықтан, Firefox-тың қадағалауға тыйым салатын функцияларының барлық артықшылығы Tor Browser ішінде де бар.
WebRTC технологиясы толық өшірілген.

Mozilla Firefox плагиндер каталогы толық қолдау табады. Бұл браузерге қолжетімді кез келген плагинді жүктеуге болады.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Яндекс Браузері 2012 жылы әзірленді. Оның әлемдегі танымалдығы туралы статистика берілмеген.

Браузер алғаш рет Yet Another Conference конференциясында таныстырылды. Оны Яндекс компаниясы Chromium негізінде дамытады. Яндекс Браузерінің бастапқы коды жабық.

Яндекс компаниясы браузерді әзірлеуді қаржыландырады.
Браузер барлық заманауи операциялық жүйені қолдайды.
Яндекс Браузері Chromium негізінде жасалған, сондықтан осы платформаның барлық артықшылығына ие. Do not track, пайдаланушыны қадағалауды бұғаттау, cookies пен кіру тарихын тазарту функциялары қолдау табады.
WebRTC технологиясы қолдау табады.
Технологияны толық өшіру мүмкін емес, тек IP мекенжайын жасыруға болады. Бұл ерекшелік Chromium негізіндегі барлық браузерде бар.

Плагиндер каталогы Google Chrome және Opera каталогтарына ұқсас. Анонимдік плагиндерінің таңдауы үлкен.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
SRWare Iron браузері 2008 жылы әзірленді. Әлемдік танымалдық статистикасы жоқ.

Браузерді немістің SRWare компаниясы әзірледі, себебі Google Chrome пайдаланушылардың кейбір әрекеттерін қадағалайды.
Браузердің бастапқы коды ашық, ол Chromium негізінде жасалған.

SRWare әзірлеуді өзі қаржыландырады. Қаражаттың бір бөлігі браузерде бөгде сайттардың бетбелгілерін орналастыру жөніндегі серіктестік келісімдерден түседі.
Браузерді мына операциялық жүйелер үшін жүктеуге болады.
SRWare Iron анонимді браузер ретінде ұсынылады. Do not track, cookies пен кіру тарихын жою функциялары бар.
WebRTC технологиясы енгізілген. Chromium негізіндегі барлық браузердегідей WebRTC толық өшірілмейді.

Каталогта Chromium негізіндегі браузерлерге арналған барлық қолжетімді плагин бар. Анонимдікке арналған көптеген плагинді табуға болады.
Браузерлерді салыстыру кестесіне өту
Maxthon браузері алғаш рет 2003 жылы шығарылды. Әлемдегі танымалдығы туралы статистика жоқ.

Браузерді қытайлық Maxthon International Limited әзірлейді. Бір кездері Microsoft оны Internet Explorer баламасы ретінде ұсынған. Maxthon MyIE2 браузері негізінде жазылған.
Браузердің бастапқы коды жабық.

Браузер барлық заманауи операциялық жүйені қолдайды.
Maxthon баптаулары Chromium жобасына ұқсайды. Бірақ Maxthon әзірлеушілері Chromium пайдаланбайтынын айтады. Do not track қосып, пайдаланушыны қадағалауды өшіруге болады.
WebRTC өшіре алмадық, себебі оған арналған плагиндер жоқ.

Плагиндер каталогы шағын. Онда анонимдікке арналған плагиндер жоқ.
Алғаш іске қосылғанда браузер телефон нөмірін немесе поштаны енгізуді табанды түрде ұсынады.

Әрине, «Қонақ ретінде кіру» түймесін бастық. Кейін тіркелсек қанша артықшылық алатынымыз туралы екінші хабар шықты.
Тіпті Google Chrome-да да мұндай мәжбүрлі авторизация жүйесі жоқ.

Мұның бәрі бұл браузерде анонимдіктің жоқтығы туралы ойландырады.
Maxthon салыстыру кестесінен алынып тасталды, өйткені онда WebRTC өшіру мүмкін емес және пайдаланушыны авторизациялауға мәжбүрлейтін жүйе бар. Бұл браузерді анонимдік тұрғысынан қауіпті деп белгілейміз.
Кестедегі браузерлер пайдаланылатын код бойынша біріктірілген. Мысалы, Tor Browser Mozilla Firefox негізінде жасалғандықтан, екеуі бір топта. Chromium негізіндегі Opera, Яндекс Браузері және SrWare Iron Google Chrome браузерімен біріктірілген.
Ашық бастапқы код деп браузер кодын жүктеп, компиляциялап, өз жинағыңызды пайдалануды түсінеміз. Ашық код браузерге қандай функциялар енгізілгенін (мысалы, пайдаланушыны қадағалаудың бар-жоғын) тексеруге мүмкіндік береді.
| Салыстыру параметрлері | Google Chrome, Opera, Яндекс, SRWare Iron | Mozilla Firefox, Tor Browser | Internet Explorer, Microsoft Edge | Apple Safari |
|---|---|---|---|---|
| Компания түрі және қаржыландыру | Корпорациялар, жеке инвестициялар | Коммерциялық емес ұйымдар, қайырымдылық | Корпорация, жеке инвестициялар | Корпорация, жеке инвестициялар |
| Ашық бастапқы код | Opera, SrWare Iron | Тек Mozilla Firefox | ||
| Do not track, есептерді өшіру, cookies пен басқа параметрлерді жою функциялары | ||||
| WebRTC өшіру | ||||
| Анонимдік плагиндері: WebRTC Control, NoScript, HTTPS Everywhere, AdBlock | ||||
| Анонимдік бағасы | 4 | 5 | 3 | 3 |
Нәтижесінде 4 корпорация (АҚШ-та Apple, Google, Microsoft және Қытайда Maxthon) және АҚШ-та 1 коммерциялық емес Mozilla Foundation ұйымы (Mozilla Firefox браузері) бар.
Google Chromium негізінде Opera, Яндекс Браузері және SrWare Iron жасалған.
Tor Browser Mozilla Firefox негізінде жасалған.
Енді Mozilla Firefox жүктеу бетінде бұл жазудың неге болғаны түсінікті. Басқа браузерлерді әлемдік корпорациялар әзірлеген.
Mozilla Firefox-тың артықшылығы — бастапқы кодының ашық болуы. Бұл пайдаланушыны қадағалайтын зиянды кодтың жоқтығына белгілі кепілдік береді. Mozilla Firefox Ubuntu операциялық жүйесінде де әдепкі браузер ретінде қолданылады. Mozilla Foundation-нан тәуелсіз Tor Browser жобасы да Firefox пайдаланады. Бұл Tor жобасының Google Chromium-нан гөрі Mozilla Firefox-қа көбірек сенетінін көрсетеді.
Tor Browser пайдалануға дайын және анонимді жұмысқа бапталған. Алайда Tor желісін пайдалану бұл браузерді қолдануға белгілі шектеулер қояды. Таза ашық IP мекенжайын алу үшін SSH немесе бөлінген серверді пайдаланыңыз.
Google Chrome пайдалансаңыз және одан бас тарту қиын болса, SrWare Iron браузерімен танысуды ұсынамыз.
Интернетте қалай анонимді болуға болатыны туралы көбірек ақпарат алыңыз.
1 рет басып білім алыңыз